Hidrolik Hortum ve Bağlantı Gruplarını Seçme ve Değiştirme İpuçları

Arşiv haberi: Bu yazı 2016 tarihli kaynak haberin Türkçe çevirisidir. Kişiler, istatistikler ve beklentiler haberin yayımlandığı döneme aittir.

Hortumlar ve bağlantı elemanları her hidrolik sistemin kritik parçalarıdır. Hidrolik sıvıyı pompadan valflere, motorlara ve aktüatörlere taşırlar. Bu bileşenler sıvının basıncı ve debisiyle gerekli makine hareketini ve kuvveti oluşturur.

Çoğu hortum iç boru, takviye ve dış kılıf olmak üzere üç işlevsel katmandan oluşan esnek bir kompozit yapıdır. Esneklik; hareket etmeyi, bölmelerden kolay geçişi, basınç darbelerini sönümlemeyi ve titreşime dayanmayı sağlar. Hortumlar SAE ve EN gibi endüstri şartnamelerine göre üretilip test edilir. Mühendisler ekipmana ilişkin ölçü, malzeme ve minimum performans gereksinimlerini bilmelidir. Sıvıyı taşıyan iç boru genellikle kauçuk bileşikleri veya plastikten yapılır.

İç borunun taşıdığı ve maruz kaldığı sıvılara, kimyasalların malzemeden geçişine ve yüksek ya da düşük sıcaklıklara dayanması gerekir. Takviye katmanında doğal veya sentetik lifler, tel, kablo ve monofilament kullanılabilir. Bunlar iç ve dış basınca dayanımı destekler. Kauçuk, plastik veya tekstilden yapılan dış kılıf ise takviyeyi aşınma, kimyasal, hava koşulları ve ozondan korur.

Bağlantı elemanları hortum ucunda sızdırmaz bağlantı kurar ve hortumu sistemin diğer parçalarına bağlar. Çoğu bağlantı, iç sap ve dış sıkma kovanı olmak üzere iki bölümden oluşur. Sap sıvıyı iletir, hortuma girer ve sızdırmazlık sağlar. Kovan takviye katmanını kavrayarak hortumu ve bağlantıyı dış etkilerden korur. Genellikle karbon çeliği veya paslanmaz çelikten yapılırlar; kimyasal ve korozyon direnci için kaplanabilirler. Tek parçalı modellerde sap ve kovan önceden birleştirilmiştir. İki parçalı modellerde bunlar presleme sırasında bir araya gelir. Bağlantının diğer ucu port, adaptör veya başka bir hortumla sızdırmaz birleşim oluşturur. SAE J516 gibi standartlarda farklı uç türleri tanımlanır. Uygun ucu seçmek için parçaların nasıl eşleştiği bilinmelidir.

Hidrolik sıvıların çoğu petrol esaslıdır; su esaslı, su-glikol veya fosfat esterleri gibi sentetik türler de vardır. Geçmişteki sızıntıların toprak ve su kaynaklarını kirletmesi, çevreyle daha uyumlu sıvılara ilgiyi artırmıştır. Bunlar çoğunlukla ester esaslı sentetik veya bitkisel yağlardır. Bitkisel yağlar daha ekonomik ve biyolojik olarak daha kolay parçalanabilir; iyi yağlama ve yüksek viskozite indeksi sunarlar. Ancak sıcaklık aralıkları sınırlıdır ve yüksek sıcaklıkta hızla oksitlenebilirler. Biyolojik olarak parçalanabilir sıvılar standart hortum malzemelerinden geçerek kılıfta kabarcık, terleme, erken hasar ve kirlenme oluşturabilir. Kaynakta üreticilerin sentetik ester, poliglikol ve bitkisel yağlar için 250°F’ye kadar çalışma sıcaklıklarına uygun yüksek kaliteli nitril iç borular kullandığı belirtilmektedir. Nitril, petrol esaslı yağlarda neoprene göre daha düşük geçirgenlik de sağlar. Sıvı bütün hortum grubuna ulaşabileceğinden yalnızca iç boruyla değil, takviye, kılıf, bağlantılar ve contalarla uyumluluk da kontrol edilmelidir. Bu durum özel yağ ve kimyasallar için de geçerlidir. Hortumdan hangi sıvı veya gaz geçecek? Takviye katmanını zayıflatabilecek bir geçirgenlik söz konusu mu? Normal kullanımda veya temizlikte dış kılıfa hangi maddeler değecek? Bağlantı iç yüzeyi, kovan ve uç hangi aşındırıcı kimyasallara maruz kalacak? O-ring veya elastomer conta kullanılıyor mu ve sistem sıvısıyla uyumlu mu? Temas sürekli mi, aralıklı mı? Kimyasal yoğunluk ve sıcaklık özellikleri nasıl etkiliyor? Malzeme seçiminde bu sorular değerlendirilmelidir.

Malzemelerin kimyasal direnci için farklı kaynaklar kullanılabilir. Kimyasal dayanım kılavuzları iç boru ve kılıf bileşiklerinin genel özelliklerini açıklar. Kaynakta EPDM’nin P tipi için hava koşulları ve ozona dayanımının yüksek, petrol yağlarına dayanımının düşük; bütadienin C tipi için ise ters özellikler gösterdiği örnek verilir. Bu sınıflandırmalar uygun malzeme ailesini belirlemeye yardımcı olur, ancak yalnızca genel rehberdir. Aynı ailedeki bütün nitril bileşikleri aynı değildir; her bileşik farklı malzemelerin reçetesidir ve uygulama gereksinimine göre değiştirilebilir. İkinci kaynak, üreticilerin yaygın kimyasallar ile hortum malzemelerinin uyumluluğunu listelediği kimyasal dayanım tablolarıdır. Üçüncü kaynak ise belirli hortumların hangi maddelere dayanmak üzere üretildiğini açıklayan kataloglar ve mühendislik şartnameleridir.

Yaygın olmayan veya ticari isimle satılan sıvıların kimyasal uyumluluğunu araştırmak için Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (MSDS) kullanılabilir. Bu belgeler çoğu zaman ürünün kimyasal bileşenlerini ve oranlarını listeler. Kullanım, depolama ve koruyucu ekipman önerileri de bulunur. Örneğin neopren eldiven önerisi, kimyasalla uyumlu malzemeler hakkında ipucu sağlayabilir.

Standart dışı kimyasal direnç bilgisi için en iyi kaynaklar hortum üreticilerinin teknik destek ve uygulama mühendisliği birimleridir. Hortum bileşikleri ve bağlantı malzemeleri hakkında ayrıntılı bilgiye sahiptirler. Yayımlanmış veri yoksa kimyager, ürün mühendisi ve laboratuvar desteğiyle test yapılmasını sağlayabilirler.