საარქივო სიახლე: ეს ტექსტი 2016 წლით დათარიღებული წყაროს ქართული თარგმანია. პირები, სტატისტიკა და პროგნოზები თავდაპირველი გამოქვეყნების პერიოდს ასახავს.
შლანგები და შემაერთებელი ქუროები ნებისმიერი ჰიდრავლიკური სისტემის მნიშვნელოვანი ნაწილებია. ისინი ჰიდრავლიკურ სითხეს ტუმბოდან სარქველებს, ძრავებსა და ამძრავებს აწვდის, რომლებიც სითხის წნევასა და ნაკადს სამუშაოს შესასრულებლად საჭირო მოძრაობისა და ძალის შესაქმნელად იყენებს.
შლანგების უმეტესობას სამი ფუნქციური ფენა აქვს: შიდა მილი, არმირება და გარე საფარი, რომლებიც მოქნილ ფენოვან ან კომპოზიტურ სტრუქტურადაა გაერთიანებული. მოქნილობის წყალობით შლანგი მოძრაობს, იღუნება, მარტივად გადის ტიხრებში, ახშობს წნევის ნახტომებს და უძლებს ვიბრაციას ხისტ მილებთან შედარებით. შლანგები მზადდება და იცდება ინდუსტრიული სპეციფიკაციების, მაგალითად, SAE-ისა და EN-ის მიხედვით. ინჟინრები უნდა იცნობდნენ იმ აღჭურვილობის მოთხოვნებს, რომელზეც მათ მიერ დაპროექტებული შლანგები დამონტაჟდება. ეს სპეციფიკაციები შლანგებისა და ქუროების ძირითადი ტიპებისთვის განსაზღვრავს ზომებს, მასალის თვისებებსა და მინიმალურ საექსპლუატაციო მახასიათებლებს. შიდა მილი სითხეს ატარებს და ჩვეულებრივ რეზინის ნაერთებისა და პლასტმასისგან მზადდება. აუცილებელია, იგი გამძლე იყოს იმ სითხეების მიმართ, რომლებსაც ატარებს
და რომელთა ზემოქმედებასაც განიცდის, ასევე ქიმიური ნივთიერებების შეღწევისა და მაღალი თუ დაბალი ტემპერატურის მიმართ. არმირება შეიძლება მოიცავდეს ბუნებრივ და სინთეზურ ბოჭკოებს, მავთულებს, კაბელებსა და მონოფილამენტს. ის შლანგს შიდა და გარე წნევის გაძლებაში ეხმარება. გარე საფარი, რომელიც ჩვეულებრივ რეზინის, პლასტმასისა და ტექსტილისგან მზადდება, არმირებას გარემოს ზემოქმედებისგან იცავს. იგი უძლებს ცვეთას, ქიმიურ ნივთიერებებს, ამინდის ზემოქმედებასა და ოზონს.
შეერთების ფიტინგები შლანგთან ჰერმეტულ შეერთებას ქმნის და შლანგს ჰიდრავლიკური სისტემის სხვადასხვა კომპონენტს უერთებს. ფიტინგების უმეტესობას ორი ნაწილი აქვს: შიდა შტუცერი და გარე ჩამჭერი გარსაცმი. შტუცერი სითხეს ატარებს, შლანგს უერთდება და მათ შორის ჰერმეტულობას უზრუნველყოფს. გარსაცმი შლანგის გამაძლიერებელ ფენებს ეჭიდება და გარემოს ზემოქმედებისგან შლანგისა და ფიტინგის დამცავ შემამჭიდროებლად მუშაობს. ორივე ჩვეულებრივ ნახშირბადოვანი ან უჟანგავი ფოლადისგან მზადდება; ქიმიური ზემოქმედებისა თუ კოროზიის მიმართ მდგრადობის გასაუმჯობესებლად ზოგჯერ დამატებითი საფარიც აქვს. ბაზარზე ერთნაწილიანი და ორნაწილიანი კონსტრუქციებია. ერთნაწილიან ვერსიაში შტუცერი და გარსაცმი წინასწარ არის შეერთებული ან დაფიქსირებული ერთ დეტალად. ორნაწილიან კონსტრუქციაში ისინი ცალკეა და მოჭყლეტითი მოჭერით ერთდება. მეორე ბოლო ქმნის ჰერმეტულ შეერთებას შლანგსა და პორტს, ადაპტერს ან სხვა შლანგს შორის. არსებობს ინდუსტრიული სტანდარტებით, მაგალითად SAE J516-ით განსაზღვრული მრავალი დაბოლოების ტიპი. მათი ურთიერთთავსებადობის ცოდნა კონკრეტული გამოყენებისთვის საუკეთესო დაბოლოების არჩევის საფუძველია.
ჰიდრავლიკური სითხეების უმეტესობა ნავთობზეა დაფუძნებული. სხვები წყლის, წყლისა და გლიკოლის ან სინთეზური საფუძვლისაა, მაგალითად, ფოსფატის ეთერები. წარსულში ჰიდრავლიკური სითხის გაჟონვა ნიადაგსა და წყლის მარაგებს აბინძურებდა. ამიტომ ინდუსტრია უფრო ეკოლოგიურ სითხეებზე გადადის. „მწვანე“ სითხეები ჩვეულებრივ სინთეზურია, უმეტესად ეთერების საფუძველზე, ან მცენარეული. მცენარეული ზეთები პოპულარული ხდება, რადგან სინთეზურზე იაფია და უკეთ ბიოდეგრადირდება. მათ ასევე კარგი საპოხი თვისებები და მაღალი სიბლანტის ინდექსი აქვს. ნაკლოვანებაა ტემპერატურის შეზღუდული დიაპაზონი და მაღალ ტემპერატურაზე სწრაფი ჟანგვა. ბიოდეგრადირებადი სითხეები გარემოსთვის შეიძლება კარგი იყოს, მაგრამ შლანგებისთვის მძიმე პირობებს ქმნის. ისინი სტანდარტული შლანგის შიდა მილში აღწევს, გარე საფარზე ბუშტუკებსა და სითხის გამოჟონვას იწვევს, რაც ნაადრევ დაზიანებასა და ზეთისა და ჭუჭყის დაგროვებას განაპირობებს. მწარმოებლების უმეტესობა ეკოლოგიური ჰიდრავლიკური სითხეებისთვის მაღალი ხარისხის ნიტრილის მილებს იყენებს. ნიტრილი საკმარისად გამძლეა ისეთი აგრესიული ბიოდეგრადირებადი სითხეებისთვის, როგორიცაა სინთეზური ეთერები, პოლიგლიკოლები და მცენარეული ზეთები, 250°F-მდე სამუშაო ტემპერატურაზე. ნავთობზე დაფუძნებულ ზეთებთან ნიტრილი ნეოპრენზე ნაკლებ გამტარობასაც უზრუნველყოფს. პერმეაცია, ანუ გაჟონვით შეღწევა, მილისა და შლანგის გავლით სითხის დანაკარგია. რადგან სითხე შეიძლება შლანგის მთელ კომპლექტს მოედოს, შეამოწმეთ მისი თავსებადობა არა მხოლოდ შიდა მილთან, არამედ არმირებასთან, გარე საფართან, ფიტინგებსა და შემამჭიდროებლებთან. იგივე ვრცელდება სპეციალურ ზეთებთან ან ქიმიურ ნივთიერებებთან მომუშავე კომპლექტებზე. შლანგისა და ქუროს მასალის შერჩევისას უმთავრესი ქიმიური გამძლეობაა, ამიტომ დააზუსტეთ, რა სითხე გაივლის შლანგში. რომელი სითხე ან აირი შეიძლება შეაღწიოს მილში და არმირების ფენები დაასუსტოს? რა მასალები შეეხება გარე საფარს ჩვეულებრივი მუშაობის ან გაწმენდისას? რომელი კოროზიული ქიმიკატები შეეხება ქუროს შიდა არხს, დამჭერ რგოლსა და ბოლო შეერთებას? გამოიყენება თუ არა ბოლო შეერთებაში O-რგოლები ან ელასტომერული შემამჭიდროებლები? თავსებადია თუ არა სისტემის შიდა სითხეები შემამჭიდროებლების მასალებთან? ქიმიკატებს შლანგთან და ქუროებთან მუდმივი შეხება ექნება თუ პერიოდული? როგორია მათი კონცენტრაცია და მოქმედებს თუ არა ტემპერატურა მათ თვისებებზე?
მასალების ქიმიური მდგრადობის შესახებ დეტალებს რამდენიმე წყარო იძლევა. პირველი, ქიმიური მდგრადობის გზამკვლევი, აღწერს შიდა მილისა და გარე საფარის ნაერთების ზოგად თვისებებს. მაგალითად, EPDM-ის ნაერთები, ტიპი P, ამინდისა და ოზონის მიმართ შესანიშნავ, ნავთობის ზეთების მიმართ კი დაბალ მდგრადობას აჩვენებს. შედარებისთვის, ბუტადიენის ნაერთები, ტიპი C, ამინდისა და ოზონის მიმართ სუსტია, ნავთობის ზეთების მიმართ კი — შესანიშნავი. ეს ზოგადი შეფასებები მასალების შესაბამისი ოჯახის არჩევაში გეხმარებათ, თუმცა მხოლოდ მაღალი დონის თვისებების გზამკვლევია. მაგალითად, ყველა ნიტრილის ნაერთი ერთნაირი არ არის, რადგან თითოეული მრავალი ინგრედიენტის რეცეპტს წარმოადგენს. შლანგის ნაერთები შეიძლება კონკრეტული გამოყენების მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად ან მათ გადასაჭარბებლად შეიცვალოს. მეორე წყაროა ქიმიური მდგრადობის ცხრილები. შლანგებისა და ფიტინგების მწარმოებელთა უმეტესობა გავრცელებულ ქიმიურ ნივთიერებებსა და შლანგის მასალებთან მათ თავსებადობას ჩამოთვლის. მესამე წყაროა შლანგებისა და ფიტინგების კატალოგები ან საინჟინრო სპეციფიკაციები. ისინი აღწერს, კონკრეტულად რის მიმართ მდგრადობისთვისაა შექმნილი ესა თუ ის შლანგი.
იშვიათი, საკუთრებითი შემადგენლობისა და სავაჭრო სახელით ცნობილი სითხეების ქიმიური თავსებადობის დასადგენად სასარგებლოა მასალის უსაფრთხოების მონაცემთა ფურცელი, MSDS. მასში ხშირად მითითებულია ბრენდული პროდუქტის ცალკეული ქიმიური კომპონენტები და მათი პროცენტული შემცველობა. MSDS ასევე იძლევა მოპყრობის, შენახვისა და დამცავი აღჭურვილობის რეკომენდაციებს. ამ რეკომენდაციებში დასახელებულია საკუთრებითი ქიმიური პროდუქტების თავსებადი მასალები, მაგალითად ნეოპრენის ხელთათმანები.
არასტანდარტული ქიმიური მდგრადობის ინფორმაციის საუკეთესო წყაროა შლანგის მწარმოებელი, მისი ტექნიკური დახმარების ხაზი ან პროდუქტის გამოყენების საინჟინრო განყოფილება. მათ აქვთ დეტალური ინფორმაცია შლანგის ნაერთებისა და ფიტინგის მასალების შესახებ. თუ გამოქვეყნებული ქიმიური მონაცემები არ არსებობს, მათ ასევე შეუძლიათ ქიმიკოსების, პროდუქტის ინჟინრებისა და ლაბორატორიების ჩართვა გამოცდების ჩასატარებლად.
დასვით შეკითხვა, გააზიარეთ თქვენი გამოცდილება ან გააგრძელეთ ამ თემის განხილვა.